घनकचरा व सांडपाणी व्यवस्थापन (स्वच्छ भारत मिशन) ही केंद्र व राज्य सरकारच्या सहकार्याने राबविण्यात येणारी महत्त्वाची स्वच्छता योजना आहे. या योजनेचा उद्देश गाव व शहर परिसर स्वच्छ ठेवणे, कचऱ्याचे योग्य संकलन व विलगीकरण करणे तसेच सांडपाण्याचे सुरक्षित व्यवस्थापन करणे हा आहे. याअंतर्गत घराघरातून कचरा संकलन, ओला-सुका कचरा वेगळा करणे, कंपोस्ट खत निर्मिती, सांडपाणी निचरा व शुद्धीकरण व्यवस्था उभारणे अशी कामे केली जातात. या उपक्रमामुळे पर्यावरण संरक्षण, रोगप्रतिबंध आणि स्वच्छ व निरोगी समाज निर्माण होण्यास मदत होते. ग्रामपंचायत व स्थानिक स्वराज्य संस्था याची अंमलबजावणी करतात.

📌 उद्देश:
स्वच्छ भारत मिशन अंतर्गत घनकचरा व सांडपाणी व्यवस्थापनाचा मुख्य उद्देश गाव आणि परिसर स्वच्छ, निरोगी व पर्यावरणपूरक ठेवणे हा आहे.

📌 अर्ज प्रक्रिया:
या योजनेअंतर्गत अर्ज प्रक्रिया प्रामुख्याने ग्रामपंचायत किंवा स्थानिक स्वराज्य संस्थेमार्फत राबविली जाते. गावातील नागरिकांनी स्वच्छतेसंबंधी सुविधा आवश्यक असल्यास ग्रामपंचायत कार्यालयात लेखी अर्ज करावा. अर्जासोबत आधारकार्ड, रहिवासी दाखला व इतर आवश्यक कागदप

📌 पात्रता:
घनकचरा व सांडपाणी व्यवस्थापन योजनेअंतर्गत ग्रामीण व शहरी भागातील स्थानिक स्वराज्य संस्था, ग्रामपंचायत तसेच पात्र कुटुंबांना लाभ दिला जातो. ग्रामीण भागातील ज्या कुटुंबांकडे कचरा व्यवस्थापन किंवा सांडपाणी निचऱ्याची योग्य सुविधा उपलब्ध नाही, ती कुटुंबे या यो

📌 आवश्यक कागदपत्रे:
आधार कार्ड निवास/पत्ता पुरावा बँक खाते तपशील उत्पन्न/आय प्रमाणपत्र मालमत्ता/घराबद्दल दस्तऐवज स्थानीय ओळख– कार्ड (Ration Card / Voter ID) प्रकल्प/सामुदायिक प्रस्ताव पत्र (ULB किंवा पंचायत कोड सह)

📌 लाभ व अनुदान:
स्वच्छ भारत मिशन अंतर्गत घनकचरा व सांडपाणी व्यवस्थापनामुळे गाव स्वच्छ व सुंदर राहते. कचऱ्याचे नियमित संकलन व वर्गीकरण केल्यामुळे प्रदूषण कमी होते आणि रोगराईपासून संरक्षण मिळते. सांडपाण्याचा योग्य निचरा व पुनर्वापर केल्यामुळे जलस्रोत सुरक्षित राहतात. कंपोस्ट खत निर्मितीमुळे शेतकऱ्यांना सेंद्रिय खत उपलब्ध होते व उत्पन्न वाढण्यास मदत होते.

ऑनलाइन संकेतस्थळ : sbm.gov.in / sbmurban.org

स्वच्छ भारत मिशन अंतर्गत घनकचरा व सांडपाणी व्यवस्थापन ही ग्रामविकासासाठी अत्यंत महत्त्वाची योजना आहे. या योजनेद्वारे गावातील घरगुती, व्यावसायिक व सार्वजनिक ठिकाणांवरील कचऱ्याचे नियमित संकलन, ओला-सुका कचरा वेगळा करणे आणि त्याची योग्य पद्धतीने विल्हेवाट लावणे यावर भर दिला जातो. ओल्या कचऱ्यापासून कंपोस्ट खत तयार करून त्याचा शेतीसाठी उपयोग केला जातो, तर सुक्या कचऱ्याचे पुनर्वापर किंवा पुनर्निर्मिती (रिसायकलिंग) केली जाते.

📞 संपर्क माहिती

• संपर्क व्यक्ती: ग्रामपंचायत अधिकारी. ग्रामपंचायत कार्यालय
• कार्यालय: ग्रामपंचायत
• संपर्क क्रमांक: -

फोटो / व्हिडिओ गॅलरी